Jadwiga Grabowska-Hawrylak wzorem dla Amerykanów?

Ikoniczne bloki autorstwa Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak (Wrocław, 1982), fot. Chris Niedenthal
Ikoniczne bloki autorstwa Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak (Wrocław, 1982), fot. Chris Niedenthal
Dziś peerelowska architektura najczęściej bywa wykpiwana, a niemal wszystkie realizacje z tego okresu wrzucane są do jednego wora o złowrogiej nazwie "wielka płyta", jednak wśród wzniesionych wówczas blokowisk czai się niejedna architektoniczna perełka, co niedawno odkryli Amerykanie.

Blokowiska w wielu polskich miastach noszą miano “Manhattanu”, ale ten wrocławski zdecydowanie wybija się na ich tle. Osiedle przy placu Grunwaldzkim i jego charakterystyczne wieżowce, uchwycone w 1982 przez Chrisa Niedenthala na jednym z jego kultowych zdjęć, to perełka polskiej architektury. Jego autorką (podobnie jak wielu innych budynków w sercu Dolnego Śląska) jest Jadwiga Grabowska-Hawrylak – jedna z najwybitniejszych przedstawicieli polskiego modernizmu. Dotąd jej twórczość nie była prezentowana poza granicami naszego kraju, ale gdy już nadarzyła się okazja, trafiła prosto na Manhattan!

Minimalistyczna ekspozycja "Patchwork: The Architecture of Jadwiga Grabowska-Hawrylak" w Nowym Jorku, fot. Anna Morgowicz
Minimalistyczna ekspozycja “Patchwork: The Architecture of Jadwiga Grabowska-Hawrylak” w Nowym Jorku, fot. Anna Morgowicz

Wystawa Patchwork: The Architecture of Jadwiga Grabowska-Hawrylak niektórym wyda się znajoma. Pierwotnie przygotowano ją w roku 2016, gdy Wrocław otrzymał miano Europejskiej Stolicy Kultury. Obecnie natomiast stanowi jeden z elementów programu kulturalnego Polska 100, mającego za zadanie promować nasz kraj wśród społeczności międzynarodowej. Akcję koordynuje Instytut Adama Mickiewicza w ramach programu Niepodległa, ale ekspozycję przygotowano we Wrocławiu. Jej kuratorami są Michał Duda i Małgorzata Devosges-Cuber z tamtejszego Muzeum Architektury. Teraz można ją oglądać w nowojorskim Center for Architecture.

“Manhattan” na Manhattanie

Jadwiga Grabowska-Hawrylak była aktywna zawodowo przez niemal pięćdziesiąt lat, dlatego nie może dziwić mnogość projektów jej autorstwa. W ramach wystawy amerykańska publiczność ma szansę zobaczyć pewien wycinek tego dorobku. Na Patchwork: The Architecture of Jadwiga Grabowska-Hawrylak składają się projekty, szkice, fotografie i filmy prezentujące najważniejsze prace polskiej modernistki. Na potrzeby wystawy przegotowano także specjalny, mierzący aż pięć metrów model jednego z wieżowców wrocławskiego “Manhattanu”.

Inicjatywa zdecydowanie zasługuje na pochwałę. W końcu “wielka płyta”, jakby o niej źle nie mówić, jest dziś jednym z symboli polskiej architektury. Nie warto jednak skupiać się na wadach poprzedniego ustroju, znacznie lepiej jest dostrzegać to, co nawet po zmianie ustrojowej w jakiś sposób stanowi o wyjątkowości naszego kraju. Tu natomiast trudno o lepszą reprezentację niż mistrzyni polskiego modernizmu.

Przestrzeń wystawowa nowojorskiego Center for Architekture z widocznym szczytem pięciometrowego modelu wieżowca autorstwa Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak, fot. Anna Morgowicz
Przestrzeń wystawowa Center for Architekture z widocznym szczytem pięciometrowego modelu wieżowca autorstwa Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak, fot. Anna Morgowicz

Patchwork: The Architecture of Jadwiga Grabowska-Hawrylak będzie wystawiane w Center for Architecture tylko do 18 maja. Później kolekcja ma szansę pojawić się także w Chicago, ale to nie jest jeszcze przesądzone. Po wszystkim eksponaty wrócą natomiast do rodzimego Wrocławia, ale nie wiadomo, czy tamtejsze Muzeum Architektury ponownie otworzy wystawę.

Tym, którym nie uda się zobaczyć wystawy na własne oczy, pozostaje sięgnąć po książkę Michała Dudy (jednego z kuratorów), zatytułowaną… “Patchwork: The Architecture of Jadwiga Grabowska-Hawrylak” (w polskiej wersji językowej: “Patchwork: Architektura Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak”). To najobszerniejsza monografia poświęcona twórczości wrocławskiej modernistce – w roku 2017 album nagrodzono DAM Architectural Book Award.

Autor artykułu
More from Damian Halik

SpongeBob doczeka się musicalu na Broadwayu

SpongeBob Kanciastoporty po raz kolejny wychodzi na suchy ląd. Sympatyczny, żółty bohater...
Czytaj wiecej