Kino Relax zabytkiem

Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków prof. Jakub Lewicki poinformował w ubiegłym tygodniu o wpisaniu do rejestru zabytków Kina Relax. Jak argumentuje prof. Lewicki

Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków prof. Jakub Lewicki poinformował w ubiegłym tygodniu o wpisaniu do rejestru zabytków Kina Relax. Jak argumentuje prof. Lewicki

Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że budynek kina „Relax” stanowił udaną próbę połączenia kultury popularnej (kino) z kulturą wysoką (teatr). Przedmiotowy budynek to jeden z ostatnich, oryginalnych elementów zabudowy Ściany Wschodniej.

Kino Relax powstało jako integralny element warszawskiej Ściany Wschodniej między 1965 a 70 rokiem. Autorem był inż. Zbigniew Wacławek. Jak tłumaczy Mazowiecki Konserwator:


Budynek kina został umiejętnie wkomponowany w przestrzeń urbanistyczną. Niewielka w stosunku do otaczającej zabudowy wysokość kina pozwoliła na otwarcie przestrzeni przy pasażu dla pieszych za Domem Handlowym „Junior”. Efekt ten wzmocniło zastosowanie parterowych kiosków handlowych (większość o współczesnym wystroju). Jednocześnie reprezentacyjny charakter nadano ścianie południowej, która widoczna była od strony ulicy Złotej. Tektonikę tej części budynku uwydatniono poprzez operowanie płaszczyznami pozbawionymi okien oraz kontrastującymi z nimi dużymi partiami przeszklenia. Efekt ten podkreślono dzięki nachodzeniu na siebie i przenikaniu płyt w partii zadaszenia nad witrynami holu. Plastyczny wymiar elewacji uwydatniła również przeszklona klatka schodowa od strony zachodniej oraz niewielki balkon od strony wschodniej. Szczególne znaczenie dla odbioru budynku miał umieszczony na ścianie południowej neon z nazwą kina. Pomimo modernizacji kina i holu oraz późniejszych przekształceń związanych ze zmianą sposobu użytkowania części pomieszczeń, w pełni czytelna jest koncepcja architektoniczna i funkcjonalna budynku.

Jednym z ciekawszych detali budynku jest zachowany orginalny neon.

Dobytek historii kulturowej

To kolejna decyzja dotycząca modernistycznych budynków z czasów Polski Ludowej. Budynków, który dość sporo straciliśmy bezpowrotnie w myśl zasady: „to co powstało za komuny domyślnie jest złe”. Kino Relax oprócz wartości architektonicznej niesie ze sobą olbrzymią historię kulturalną. W latach 70. było to najnowocześniejsze kino w Polsce, odbyło się tam sporo premier filmowych zarówno krajowych jak i zagranicznych. Ponadto pod salą kinową znajdowała się scena teatralna zarządzana przez Teatr Narodowy. Na deskach Teatru Małego wystawiono dziesiątki ważnych dla polskiego teatru sztuk, sama scena była równoważna ze sceną główną Teatru Narodowego tymczasowo przeniesionej na Wolę po jego pożarze w 1985 roku.

Zniszczyć jest łatwo, trudniej odbudować …

Kino Relax dwukrotnie miało być zamienione na kolejny wieżowiec. Na całe szczęscie oba projekty nie doszły do skutku. Czy jednak wpis do rejestru zabytków obroni cenny dla historii miasta i kraju budynek? Patrząc na to, jak kaleczona jest ściana wschodnia mam wątpliwości. Straciliśmy już dom handlowy Sezam, w gruzach legł wieżowiec Universalu. Powoli spod rusztowań wyłania się Rotunda, która już nie jest Rotundą, tylko jej namiastką. Zniszczono doszczętnie jej konstrukcję zastępując nową, budynek choć wygląda podobnie pozbawiony jest detali które stanowiły o całości projektu. I choć oprócz Rotundy Sezam i Uniwersal nie były dziełami wybitnymi, to doskonale wpisywały się w całość tworu zwanego Ścianą Wschodnią, w której nawet nijakość Universalu była przemyślana – miał być dobrym tłem dla charakterystycznej Rotundy.

Wnętrza, choć obecnie opuszczone, pamiętają wiele wydarzeń z kulturalnej historii Polski.

Kilkaset metrów dalej powstał ersatz Centralnego Domu Towarowego, znanego potem jako Smyk. Choć inwestor przywrócił pierwotny wygląd elewacji sprzed pożaru, to z oryginalnego, pionierskiego modernistycznego domu handlowego pozostały jedynie ławy fundamentowe. Czy taki zabytek jest nadal zabytkiem? Czy tylko ładną wydmuszką udającą oryginał. Czy taka sama znieczulica panowałaby gdyby w podobny sposób potraktowano kamienice na Starym Mieście (które w sumie powstaly od nowa) czy pałac w Wilanowie? Oby jednak znalazł się pomysł na Kino Relax, który przywróci je do czasów świetności nie rujnując jego wartości historycznej.

Zdjęcia via biurko Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Autor artykułu
More from Piotr Skowron

Rammstein znów szokuje?

Zajawka najnowszego teledysku Rammstein „Deutschland” wywołała wiele kontrowersji. Tymczasem po premierze pełnego...
Czytaj wiecej