paula-rego---jeden-z-obrazow-z-serii-the-abortion-pastels-1998-fragment.jpeg#joomlaImage://local-images/2022/06/paula-rego---jeden-z-obrazow-z-serii-the-abortion-pastels-1998-fragment

Od najmłodszych lat wykazywała artystyczne predyspozycje, choć czekała ją długa droga, nim odnalazła swój styl. Zainspirowana portugalskim folklorem, wczesnymi bajkami Disneya, ale też twórczością Francisco Goi czy Luisa Buñuela, sprawnie poruszała problematykę społeczną, tylko pozornie odrealniając przekaz poprzez rysunkową, a czasem wręcz karykaturalną kreskę. Prozę życia Paula Rego potrafiła obrócić w groteskę, ale czyż nie takie właśnie jest życie?

Między Portugalią a Wielką Brytanią

Paula-Rego-–-S.-Vomiting-the-Patria-1960
"S. Vomiting the Pátria" (1960) – jedna z wczesnych prac Pauli Rego

Malować zaczęła w wieku zaledwie czterech lat – można by powiedzieć, że wdała się w matkę. Ta jednak, choć sama zajmowała się sztuką, nie dopingowała córki w rozwoju akurat w tym kierunku. Była pierwsza połowa XX wieku – nie to było wówczas rolą kobiet. Mimo to młodziutka Paula mogła narzekać co najwyżej na częstą rozłąkę z rodzicami. Wylosowała jednak dobrą kartę – na świat przyszła w dobrze sytuowanej rodzinie, choć w kraju, w którym akurat wówczas panowanie rozpoczęła dyktatura.

Ojciec Pauli pracował dla brytyjskiej firmy telekomunikacyjnej. Zaledwie rok po jej narodzinach oddelegowano go do Wielkiej Brytanii – gdzie udał się wraz z żoną. Swoją pociechę Regowie zostawili wówczas pod opieką babci, która wywarła na jej rozwój olbrzymi wpływ – nie tylko wychowawczy. Nie mógł tego zmienić nawet coraz mocniej rozpychający się łokciami Antonio Salazar. Wspomnienia z młodości, co Paula Rego wielokrotnie przyznawała, nie pozostały bez wpływu na jej twórczość.

aula Rego, The Dance (1988)
Paula Rego – "The Dance" (1988)

W ojczyźnie przyszła artystka kształciła się w Saint Julian's School w podlizbońskim Carcavelos, którą ukończyła w 1951 roku. Była to wówczas jedyna szkoła w okolicy oferująca naukę w języku angielskim, na czym zależało rodzicom Pauli. I ten wybór nie pozostał bez wpływu na jej rozwój. Religia nie była może najistotniejszą z rzeczy w jej życiu, ale anglikańskie nauki wymieszane z negatywnym nastawieniem głowy rodziny do kościoła rzymskokatolickiego musiały namieszać w świadomości dziecka, które dorastało w kraju władanym przez katolicko-narodowego despotę.

Po ukończeniu Szkoły Świętego Juliana Paula Rego została wysłana przez rodziców do Wielkiej Brytanii, gdzie miała nadal się kształcić. Tam też poznała swojego przyszłego męża Victora Willinga, choć ich związek nacechowany był wieloma wzlotami i upadkami. Dość powiedzieć, że przez kilka pierwszych lat należałoby go określać mianem romansu, Willing był bowiem żonaty, gdy spotykał się z Rego. Ona zaś kilkukrotnie musiała poddać się aborcji pod jego naciskami. Gdy w końcu zdecydowała się zachować dziecko, co oznaczało rozpad związku, wróciła do Portugalii.

Między jawą a snem

Paula-Rego-–-Bride-1994.jpg
Paula Rego – "Bride" (1994)

Dość nieoczekiwanie to, co miało zakończyć związek Rego i Willinga, związało ich ze sobą na dobre. Brytyjczyk niedługo po jej wyjeździe ruszył do Portugalii – tak też rozpoczął się etap, w którym co jakiś czas przenosili się w jednym bądź drugim kierunku, aż w końcu na stałe osiedli w Londynie w 1975 roku. Wówczas Paula Rego była już na dobrej drodze do wyklarowania swojego stylu. Na początku kariery eksperymentowała z abstrakcją czy neodadaizmem, lecz z biegiem lat stopniowo przesuwała swoje zainteresowania w kierunku realizmu wymieszanego z groteską.

W końcu dało o sobie znać także ilustratorskie zacięcie – postaci w jej pracach często przypominały karykatury. Tu też wychodzić zaczęły wspomnienia z młodości i liczne artystyczne inspiracje artystki. Portugalski folklor, animacje Disneya czy twórczość Goi przemawiały przez Rego. Wiele z jej prac ociera się o wizje fetyszystyczne i traumatyczne. Zawsze jednak celem było opowiadanie historii – najczęściej kobiecych, ale przede wszystkim: na wskroś ludzkich.

Paula Rego, The Abortion Pastels (1998-1999)
Paula Rego – tryptyk z serii "The Abortion Pastels" (1998-1999)

Paula Rego często porównywana jest do artystów takich jak Francis Bacon czy Lucian Freud. Głównym tego powodem jest mrok wybijający się nawet z pozornie baśniowych scen. Artystka w onirycznych wizjach mierzyła się z własnymi demonami (jak choćby aborcja), ale też odnosiła się do problemów społecznych (rola kobiet) czy wydarzeń na świecie ("Stray Dogs", 1965). Szczerość przekazu sprawiła natomiast, że jej prace epatowały emocjonalnością, ale i budziły emocje. Działo się tak, ponieważ pokazywały ludzi bez masek (nawet jeśli przybierali formę zwierząt).

Na przestrzeni dekad Paula Rego zapracowała na miejsce w panteonie artystów XX wieku. Jej sztuka głośno mówiła o rzeczach, które wielu wolałoby przemilczeć – i to w czasach, gdy wyrażanie własnego, niezgodnego z racją ogółu zdania, miało jeszcze znamiona odwagi. Po zmarłej 8 czerwca artystce pozostanie zatem coś więcej niż niepokojące owoce jej twórczości. Przesłanie szczerości, której świadectwa dawała przez lata.

Karierą byłoby zostanie lekarzem, co byłoby fajne, ale nigdy nie byłam dobra w niczym innym niż rysowanie. Nie mogłam robić niczego innego. Kariera ma wytyczoną ścieżkę – rzeczy, które powinieneś zrobić, aby się tam dostać. W przypadku sztuki nie ma mapy czy choćby gwarancji, że gdziekolwiek dotrzesz, po prostu musisz iść dalej. Kariera sugeruje, że możesz żyć ze swojej pracy […], w sztuce idziesz dalej, bo to wszystko, co możesz zrobić.

– Paula Rego w wywiadzie dla "AnOther Magazine" (2018)

Paula Rego, Untitled No.5, The Abortion Pastels (1998)
Paula Rego – Untitled No.5 z serii "The Abortion Pastels" (1998)
Pin It
Damian Halik

Damian Halik

Kulturoholik, level 99. Czas na filmy, książki, komiksy i gry, generowany gdzieś między pracą a codziennymi obowiązkami, zawdzięcza opanowaniu umiejętności zaginania czasoprzestrzeni.